Dyupyuitren kontrakturasini kesib tashlash

Dyupyuitren kontrakturasini kesib tashlash — kaft aponevrozidagi fibroz o‘zgarishlar tufayli paydo bo‘ladigan barmoq bukilish deformatsiyasini bartaraf etishga qaratilgan jarrohlik usul. Kasallik kaft aponevrozini zararlaydi, to‘qimalar qisqarib boradi va barmoqni to‘liq yozishga to‘sqinlik qiladi. Operatsiya qo‘l funksiyasini tiklashga, asoratlarni minimallashtirishga va hayot sifatini yaxshilashga yordam beradi. Ilk bosqichda mutaxassisga murojaat qilish eng maqbul yechimdir.

Asosiy ko‘rsatma — barmoqni yozishni cheklaydigan bukilish deformatsiyasining progressiv kuchayishi va qo‘l funksiyasining pasayishi. Kaftda “to‘qima to‘plami/taji” sezilarli bo‘lib, kundalik harakatlarga halal bera boshlaganda, travmatolog‑ortoped jarrohlikni tavsiya qiladi. Dyupyuitren kontrakturasida jarrohlik quyidagilarda ko‘riladi: barmoq bukilish burchagi ≳30° bo‘lsa, kaft aponevrozida barqaror deformatsiya kuzatilsa, og‘riq doimiysi bo‘lsa yoki konservativ davo samara bermasa.

Jarayon har doim ham darhol bajarilmaydi. Birlamchi diagnostika bosqichida vaqtinchalik va mutlaq cheklovlar aniqlanadi. Jarrohlikka yo‘naltirishdan avval bemorning umumiy holati va hamroh og‘ir kasalliklari inobatga olinadi:

Jarrohlikdan oldin travmatolog‑ortoped umumiy holatni baholaydi va tekshiruvlar tayinlaydi: OAK, biokimyo, koagulogramma, OITV, gepatitlar va sifilis bo‘yicha testlar, fluorografiya/ko‘krak rentgeni, EKG, terapevt va anesteziolog ko‘rigi, kerak bo‘lsa boshqa mutaxassislar.

O’zbekistondagi klinikalarimizda (Toshkent, Urganch) Dupuytren kontrakturasini kesib olish turli sxemalar bo’yicha amalga oshirilishi mumkin. Usulni tanlash kasallik bosqichi, kaft aponevrozining holati va bemorning individual xususiyatlariga bog’liq. Travmatolog-ortoped shifokor deformatsiya darajasini baholaydi, optimal asboblarni belgilaydi va qaysi aralashuv turi eng yaxshi natija berishini hal qiladi. Bir nechta usullar qo’llaniladi.

Klassik usul: patologik o‘zgargan to‘qima ustidan teri kesmasi qilinadi. Fibroz to‘qima olib tashlanib, barmoq fiziologik holatga qaytariladi. Odatda o‘tkazgichli anesteziya yoki umumiy narkoz qo‘llanadi, keyin qo‘l maxsus bog‘lama bilan fiksatsiyalanadi.

Punktatsiya va mikro‑kesmalar orqali tarang tolalar “bo‘linadi”, keng chandiqlanishdan qochiladi. Ilk bosqichlarda mos keladi, tiklanish tez. Instrument kiritish chuqurligi ehtiyotkor nazorat qilinadi. Ayrim holatlarda ambulator bajariladi.

Maxsus mashqlar, qo’l mushaklarini mustahkamlovchi, ba’zan faqat qisman yordam beradi, agar to’qimalardagi o’zgarishlar allaqachon qaytarilmas bo’lib qolgan bo’lsa. Chanqoq o’zgarishlar kaftning chuqur qatlamlarida mustahkamlanib qolganda, konservativ terapiya to’liq samara bermaydi, chunki zich tortilmalar mustaqil ravishda cho’zila olmaydi. Bunday vaziyatda barmoqlarning normal yozilishiga to’sqinlik qiluvchi to’siqni mexanik yo’q qilish yagona haqiqiy yechim bo’lib qoladi. Bundan tashqari, bunday tuzilmalarning uzoq vaqt mavjud bo’lishi og’riqli his-tuyg’ularga sabab bo’lishi mumkin, bu esa qo’lga kuch tushganda kuchayib boradi.

Ba’zi odamlar deformatsiyani gimnastika, kompresslar yoki xalqona usullar yordamida davolashga harakat qilishadi, ammo bunday usullar faqat vaqtincha yengillik berishi mumkin. Ayniqsa, fibroz jarayonlarning tez rivojlanishiga genetik moyillik fonida professional tuzatish choralarini e’tiborsiz qoldirish xavflidir. Genetik omil tuzilma nuqsonini o’z vaqtida tubdan bartaraf etmaslik holatida deformatsiyaning qayta shakllanish ehtimolini sezilarli darajada oshiradi.

Dupuytren kontrakturasi to’g’ri davolangan taqdirda, ko’p hollarda barmoqning to’liq harakatchanligi tiklanadi. Operatsiya chandiqli jarayonni bartaraf etish, og’riq sindromini kamaytirish va kasallikning qaytalanishini oldini olish imkonini beradi. Agar xirurgik aralashuv erta bosqichda amalga oshirilsa, travmatolog-ortopedlar ayniqsa yuqori samaradorlikni qayd etadilar. Aralashuvni rejalashtirish va uning texnikasiga individual yondashuv qo’l funksiyasini imkon qadar tezroq tiklashga yordam beradi. Asosiy natijalar quyidagilardan iborat:

Har qanday xirurgik aralashuvdan so’ng shifokor bergan tavsiyalarga rioya qilish muhimdir. Tiklanish davrida qo’lni mustahkamlash va qon aylanishini yaxshilash imkonini beruvchi fizioterapiya, massaj va maxsus mashqlar buyuriladi. Travmatolog-ortoped odatda to’qimalarning qayta tortishib qolishining oldini olish uchun fiksatsiyalovchi bog’lam yoki langeta taqishni tavsiya qiladi. Reabilitatsiya davolovchi shifokor, fizioterapevt va zarurat bo’lganda psixoterapevt kabi turli mutaxassislar nazorati ostida o’tadi. Samarali dastur yangi chandiqli o’zgarishlarning paydo bo’lishini oldini olishga yordam beradi.

Har qanday muolaja narxi shakllantirilayotganda turli omillar hisobga olinadi: patologiyaning murakkabligi, qo’shimcha diagnostika zarurati va statsionarda davolanish muddati. Yakuniy summani davolovchi shifokor ko’rik va operatsiyaga tayyorgarlik natijalariga asoslanib, multidistsiplinar jamoa bilan birgalikda belgilaydi. Dupuytren kontrakturasi bo’yicha aralashuv hajmi farq qilishi mumkin, shu sababli har bir operatsiya individual ravishda rejalashtiriladi. Agar dastlabki ko’rik chog’ida qo’shilma deformatsiyalar aniqlansa, davolash usuli tuzatiladi.